Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego została wniesiona skarga, przygotowana we współpracy z naszymi ekspertami. Sprawa dotyczy regulaminu Programu „Aktywny Maluch 2022–2029”, który – zdaniem skarżącej – narusza przepisy ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, Konstytucji RP oraz prawa Unii Europejskiej.

2025 - 08 - 31

Główne zarzuty wobec regulaminu
Program „Aktywny Maluch 2022–2029” został ogłoszony jako instrument wspierający rozwój opieki nad dziećmi do lat 3 i miał zapewniać równy dostęp do środków publicznych wszystkim uprawnionym podmiotom – zarówno gminom, jak i prywatnym instytucjom oraz organizacjom społecznym. Tymczasem analiza regulaminu pokazuje, że zamiast równości zastosowano rozwiązania, które istotnie różnicują sytuację beneficjentów. Wprowadzono dodatkowe ograniczenia, niewynikające z ustawy o opiece nad dziećmi, a jednocześnie przyznano jednostkom samorządu terytorialnego szereg preferencji finansowych i organizacyjnych. W praktyce oznacza to stworzenie dwóch odmiennych reżimów prawnych: łagodniejszego i bardziej uprzywilejowanego dla gmin oraz znacznie surowszego dla sektora prywatnego.

Taka konstrukcja budzi poważne wątpliwości prawne i rodzi ryzyko naruszenia konstytucyjnych zasad legalizmu, równości oraz proporcjonalności. Co więcej, prowadzi do faktycznej dyskryminacji prywatnych placówek – żłobków, klubów dziecięcych i organizacji społecznych – które pomimo istotnego wkładu w rozwój systemu opieki zostały potraktowane mniej korzystnie niż podmioty publiczne. Skarga wniesiona do sądu administracyjnego koncentruje się właśnie na tych naruszeniach, wskazując, że regulamin nie tylko wykracza poza ramy ustawowe, lecz także godzi w podstawowe zasady państwa prawa i prawa Unii Europejskiej

Co wzbudziło największe wątpliwości?
Skarga wskazuje na kilka szczególnie problematycznych rozwiązań:

Dlaczego ta skarga jest istotna?
Rozstrzygnięcie tej sprawy może przesądzić, czy w przyszłości wszystkie instytucje – niezależnie od formy prawnej – będą miały równy dostęp do środków publicznych. Jest to kluczowe dla pluralizmu podmiotów prowadzących opiekę nad dziećmi oraz dla zachowania uczciwej konkurencji na rynku usług opiekuńczych.

Stanowisko Fundacji
Fundacja z najwyższą uwagą monitoruje przebieg postępowania sądowoadministracyjnego i aktywnie wspiera działania zmierzające do przywrócenia zgodnych z prawem, transparentnych i przewidywalnych zasad finansowania w ramach Programu „Aktywny Maluch 2022–2029”. Naszym zdaniem sprawa ta ma charakter systemowy i wykracza daleko poza indywidualny interes jednego podmiotu. Analiza regulaminu programu prowadzi do wniosku, że zawiera on rozwiązania, które w istotny sposób naruszają prawa potencjalnych beneficjentów oraz podważają fundamenty demokratycznego państwa prawnego.

Przede wszystkim regulamin wprowadza pozaustawowe przesłanki odmowy podpisania umowy, takie jak toczące się postępowania administracyjne, sprawy karne czy istnienie powiązań osobowych pomiędzy podmiotami. Tymczasem ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 przewiduje wyłącznie jedną podstawę odmowy – figurowanie w rejestrze podmiotów wykluczonych. Rozszerzanie tego katalogu w drodze aktu programowego, który nie ma charakteru normatywnego, narusza zasadę legalizmu i pewności prawa wynikającą z art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, a także pozbawia adresatów stabilności i przewidywalności regulacji.

Dodatkowo, mechanizm przekazywania przez wojewodów list podmiotów objętych tymi pozaustawowymi przesłankami stanowi de facto stworzenie równoległego rejestru wykluczonych. Konstrukcja ta, pozbawiona podstawy ustawowej oraz gwarancji procesowych, takich jak możliwość odwołania się do sądu, w praktyce zamyka beneficjentom drogę do skutecznej ochrony prawnej. Oznacza to naruszenie prawa do sądu gwarantowanego w art. 45 Konstytucji RP i art. 47 Karty Praw Podstawowych UE.

Nie mniej istotne są konsekwencje praktyczne. Regulamin wprowadza mechanizmy prowadzące do systemowego uprzywilejowania jednostek samorządu terytorialnego i jednoczesnego dyskryminowania podmiotów prywatnych. Gminy mają zapewniony dostęp do środków poprzez algorytmiczny podział, korzystają z prawa do refundacji kosztów już poniesionych, a także podlegają łagodniejszym wymogom zabezpieczenia i rozliczeń. Z kolei podmioty prywatne muszą rywalizować w procedurach konkursowych, sprostać znacznie bardziej rygorystycznym obowiązkom dokumentacyjnym i rozliczeniowym, a także poddają się intensywniejszym kontrolom. Taki dualizm narusza konstytucyjną zasadę równości i wolności działalności gospodarczej, a ponadto zakłóca warunki uczciwej konkurencji na rynku usług opiekuńczych, co stoi w sprzeczności zarówno z prawem krajowym, jak i unijnym.

© Copyright 2025 Instytut Rozwoju Edukacji i Przedsiębiorczości