Fundacja Instytut Rozwoju Edukacji i Przedsiębiorczości złożyła do Rzecznika Praw Obywatelskich wniosek o interwencję w sprawie naruszeń praw beneficjentów Programu „Aktywny Maluch 2022–2029”. Pismo zostało przygotowane w oparciu o szczegółową analizę regulaminu, która wskazuje na niezgodność jego postanowień z Konstytucją RP, ustawą o opiece nad dziećmi do lat 3 oraz prawem Unii Europejskiej.

2025 - 09 - 01

Główne zarzuty wobec regulaminu 
Program został przedstawiony jako instrument wspierający rozwój opieki nad dziećmi do lat 3, jednak zastosowane w nim rozwiązania wprost faworyzują jednostki samorządu terytorialnego kosztem sektora prywatnego i społecznego. Regulamin wprowadza bowiem pozaustawowe przesłanki odmowy, takie jak możliwość wykluczenia beneficjenta z powodu powiązań osobowych czy sam fakt toczącego się postępowania, mimo że ustawa przewiduje wyłącznie wpis do rejestru wykluczonych prowadzonego na podstawie ustawy o finansach publicznych. Dodatkowo stworzono quasi-rejestr wykluczonych, czyli mechanizm przekazywania list przez wojewodów i ministra, funkcjonujący obok rejestru ustawowego, pozbawiony podstawy prawnej i gwarancji procesowych. 

Jednocześnie regulamin przyznaje preferencje jednostkom samorządu terytorialnego – w szczególności poprzez algorytmiczny podział środków i możliwość refundacji wydatków poniesionych wcześniej, co sprawia, że gminy otrzymują finansowanie nawet bez startowania w konkursie, podczas gdy podmioty prywatne zmuszone są konkurować na znacznie bardziej restrykcyjnych zasadach. Na tym nie koniec, ponieważ dokument zawiera także klauzulę jednostronnej zmiany zasad, pozwalającą na modyfikację reguł w trakcie trwania naboru, co w oczywisty sposób podważa pewność prawa i stabilność sytuacji beneficjentów.

Naruszenia
Skarga wskazuje na kilka szczególnie problematycznych rozwiązań:

Konsekwencje społeczne i gospodarcze
Tak skonstruowany regulamin nie realizuje deklarowanego celu – zwiększania liczby miejsc opieki i zapewniania równego dostępu do środków. Zamiast wspierać rozwój pluralistycznego rynku i różnorodnych form opieki, program w praktyce służy transferowi środków do gmin i finansowaniu istniejących placówek publicznych.

Dla przedsiębiorców oznacza to ryzyko regulacyjne, brak stabilności i realne bariery inwestycyjne, które zniechęcają do otwierania nowych placówek. Dla rodziców i dzieci – szczególnie w mniejszych miejscowościach – skutkuje to ograniczeniem dostępności miejsc opieki, wyższymi kosztami oraz zawężeniem wyboru do oferty jednostek samorządowych. W dłuższej perspektywie prowadzi to do wypierania sektora prywatnego i społecznego z rynku usług opiekuńczych, co podważa zasadę subsydiarności i równości wobec prawa.

Nasze działania
Fundacja zwróciła się do Rzecznika Praw Obywatelskich o podjęcie interwencji w obronie zasady równości i prawa do sądu, skierowanie wystąpienia generalnego do Ministra Rodziny oraz Prezesa Rady Ministrów, a także o rozważenie przyłączenia się do postępowania sądowego dotyczącego skargi na regulamin programu. Ponadto zaapelowała o podjęcie działań systemowych, które pozwolą na przywrócenie zgodnych z prawem, transparentnych i przewidywalnych zasad finansowania w ramach Programu „Aktywny Maluch 2022–2029”.

© Copyright 2025 Instytut Rozwoju Edukacji i Przedsiębiorczości